sinds1994
Over de KerkHet GeloofSacramentenAanvragenMadrashtoActiviteitenContact Sint Simon d’Zeyte Kerk
Thijlaan 20, 7576 ZB Oldenzaal (NL)
Over de KerkHet GeloofSacramentenAanvragenMadrashtoActiviteitenContact
De Syrisch-Orthodoxe gemeenschap in Oldenzaal bestaat uit ongeveer 180 gezinnen, waarvan het merendeel afkomstig is uit de stad zelf. Als geloofsgemeenschap vervult zij een centrale rol in het bewaren en doorgeven van de religieuze en culturele identiteit die kenmerkend is voor de Syrisch-Orthodoxe traditie.
Onze kerk maakt deel uit van het Syrisch-Orthodoxe bisdom in Nederland en staat onder geestelijke leiding van bisschop Mor Polycarpus Augin Aydin. Als hoofd van het bisdom waakt hij over het geestelijk welzijn van alle gelovigen en ziet hij toe op het voortbestaan van onze heilige geloofstraditie binnen de aangesloten gemeenschappen. Onder zijn inspirerende leiding onderhouden wij als parochie een sterke band met het bisdom. Samen zetten wij ons in voor het behoud van ons liturgisch, spiritueel en cultureel erfgoed.
In 1994 is met 65 gezinnen de basis gelegd voor onze Syrisch-Orthodoxe kerk in Oldenzaal. Samen hebben we het voormalig consultatiebureau aangekocht en dit vervolgens verbouwd tot een kerkgebouw waar we als gemeenschap konden samenkomen en ons geloof konden belijden.
In datzelfde jaar vond de eerste kerkdienst plaats in het toenmalige kerkgebouw, dat tegenwoordig in gebruik is als zaal en ontmoetingscentrum. Deze kerkdienst werd geleid door een priester die op verzoek van onze gemeenschap was uitgenodigd. Een jaar later, in 1995, werd priester Hanna Basut aangesteld als geestelijk leider van onze parochie. Voorafgaand aan zijn priesterwijding gaf hij les aan de kinderen van onze kerkschool, de madrashto (Nederlands: School).
In datzelfde jaar namen we ook een optie op een naastgelegen kavel om ruimte te creëren voor uitbreiding. Na goedkeuring werd het perceel in 2000 officieel aangekocht. Kort daarna begon de bouw van onze huidige kerk, die in 2001 werd voltooid.
In 2002 vond de plechtige inzegening van het nieuwe kerkgebouw plaats. Hierbij waren verschillende hoogwaardigheidsbekleders aanwezig, onder wie de inmiddels overleden bisschop Mor Julius Yeshu Çiçek † († 29 oktober 2005) uit Nederland en Mor Dioscorus Benyamin Atas uit Zweden. Sindsdien vinden alle liturgische vieringen plaats in ons huidige kerkgebouw, onder leiding van priester Hanna Basut.
Sint Simon van de Olijven (Aramees: Mor Shemun d’Zeyte) werd geboren in het jaar 654 in Habsenas, een dorp in de regio Tur Abdin, in het zuidoosten van het huidige Turkije. Van jongs af aan was zijn leven verbonden met het kloosterleven: zijn ouders vertrouwden hem toe aan het klooster van Mor Shemun van Qartmin. Op jonge leeftijd ontsnapte hij op wonderbaarlijke wijze aan de dood, toen hij tijdens de begrafenis van de beroemde Mor Gabriël van Qartmin door een menigte onder de voet werd gelopen.
Van 700 tot 734 diende Sint Simon als aartsbisschop van Harran. In deze rol wijdde hij zich met toewijding aan de opbouw van zijn gemeenschap. Op barmhartige en visionaire wijze zette hij een schat, die ontdekt werd door zijn neef David, in voor het algemeen welzijn. Een van zijn meest opmerkelijke initiatieven was het planten van 12.000 olijfbomen, waarmee hij op duurzame wijze de voorziening van olie voor alle kerken en kloosters in Tur Abdin veiligstelde.
Dankzij zijn goede betrekkingen met de islamitische gouverneur van Nisibis slaagde hij erin meerdere kerken in die stad te restaureren. Zijn openheid en sociale betrokkenheid reikten echter verder dan de eigen geloofsgemeenschap: zo liet hij ook een moskee en een school bouwen voor de islamitische inwoners van de stad.
Daarnaast hechtte hij groot belang aan het behoud van kennis. Hij stimuleerde het kopiëren van handschriften en bouwde een aanzienlijke bibliotheek op, die bij zijn overlijden bestond uit maar liefst 180 manuscripten.
Aan Sint Simon worden verschillende wonderbaarlijke genezingen toegeschreven, die zijn heiligheid en spirituele kracht onderstrepen. Zijn nagedachtenis (Aramees: Duchrono) wordt jaarlijks herdacht op 1 juni, een dag waarop zijn leven en werk met eerbied worden gevierd binnen de Syrisch-Orthodoxe traditie.
Het kerkelijk jaar als geestelijk ritme
In onze Syrisch‑Orthodoxe traditie vormt het kerkelijk jaar een ritme van gebed, vasten en vreugde dat ons als gemeenschap richting geeft. Het jaar is opgebouwd uit drie grote blokken: van Qudosh Ito (wijding van de kerk) tot Saumo, van Saumo tot Qyumto (Pasen) en van Qyumto terug naar Qudosh Ito. Dit cyclische patroon helpt ons om steeds weer stil te staan bij de kern van ons geloof – de geboorte, het lijden en de opstanding van Christus.
Qudosh Ito en de Adventsperiode
Het kerkelijk jaar begint met Qudosh Ito, de feestdag waarop we de wijding van de kerk vieren. Deze zondag valt acht weken vóór Kerstmis, meestal de eerste zondag van november; wanneer Kerst op een zondag valt, is het de laatste zondag van oktober. De zondag erna vieren we Hudoth Ito, de vernieuwing van de kerk, gevolgd door de adventsweken. In deze periode bereiden we ons voor op de komst van Christus; op de vierde adventszondag gedenken we de blijde boodschap (Suboro) van de engel Gabriël aan Maria.
Feestdagen rond Kerstmis
Met Kerst vieren we de geboorte van onze Heer. Op Tweede Kerstdag richten we ons op de heilige Maagd Maria; zij baarde Christus en zingt Hem toe. Volgens de traditie stierf Maria ongeveer veertig jaar na de geboorte van Christus, op dezelfde dag als zijn geboorte. Omdat Kerst bedoeld is om de komst van Christus te vieren, kozen de kerkvaders ervoor om haar sterfdag en de hemelopneming te verplaatsen naar 15 augustus, aan het einde van de zomer. Op de derde Kerstdag herdenken we de kindermoord van Bethlehem. Na Kerst volgt, al dan niet via een tussenzondag, 1 januari, waarop de besnijdenis van Christus wordt herdacht en we de kerkvaders Basilios en Gregorius gedenken. Daarna viert de kerk op 6 januari Denhe, het doopsel van Christus en de openbaring van de Drie‑eenheid; op 7 januari gedenken we Johannes de Doper en op 8 januari de diaken Stefanus.
Saumo: het Grote Vasten
Na de dagen rond Denhe begint de voorbereiding op Pasen. Het blok Saumo bestaat uit zes weken van vasten (veertig dagen), gevolgd door de Lijdensweek van zes dagen; de periode eindigt met het Paasfeest. Pasen valt elk jaar op een andere datum, waardoor ook het begin en einde van Saumo verschuiven. In sommige kerken telt men vanaf het begin van het vasten terug naar de eerste zondag na 8 januari om te bepalen bij welke zondagen de liturgie start, zodat de liturgische weken 4 tot 8 van Qudosh Ito naadloos aansluiten op de vastenperiode. Tijdens deze weken valt ook het vasten van Ninive (op de maandag tussen de zesde en zevende week), een algemene Priesterszondag (zevende week) en een zondag voor de overledenen (achtste week).
Qyumto: Pasen en de tijd daarna
Qyumto is het blok rond Pasen. Het begint na Saumo en loopt tot aan Qudosh Ito. Dit blok is onderverdeeld in vier subblokken van telkens acht zondagen (de eerste bevat er negen). De eerste drie subblokken richten zich op de vreugde om de opstanding van Christus en heten:
Het vierde subblok heet Gawonoye, de “algemene” zondagen. Op de eerste zondag van Qyumto vieren we Pasen; de tweede zondag heet Hshabo Hatho (Nieuwe Zondag). Hemelvaart valt op de donderdag tussen de vijfde en zesde week van dit blok en Pinksteren op de zevende week. De zondagen worden vervolgens doorgeteld tot 14 september, wanneer we het feest van het Kruis vieren. De eerste zondag na 14 september markeert altijd het begin van Gawonoye, zodat we op tijd uitkomen bij Qudosh Ito.
Vaste feesten van de Heer
Naast de zondagen kent ons liturgisch jaar acht vaste feesten van de Heer:
Samen onderweg
Het liturgische jaar nodigt ons uit om elke fase van het leven van Christus mee te beleven. Door perioden van bezinning en feest af te wisselen, worden we er telkens aan herinnerd dat Christus de Weg, de Waarheid en het Leven is. Samen, als gemeenschap van Sint Simon d’Zeyte, lopen wij dit ritme mee, biddend, vastend en vierend, om ons geloof te verdiepen en onze verbondenheid met God en elkaar te versterken.
Kerkelijke gebruiken
De Aramese taal (Aramees: Suryoyo) vormt de levensader van de Syrisch-Orthodoxe traditie. Ze loopt als een rode draad door de liturgie, de gebeden en de muzikale traditie, en fungeert als verbindende kracht tussen Syrisch-Orthodoxen wereldwijd. Het Aramees wordt nog altijd gesproken door diverse volken en is de enige levende Semitische taal met een gedocumenteerde geschiedenis van meer dan 3.000 jaar.
In de eerste eeuwen na Christus kreeg de taal haar karakteristieke vorm in en rond de stad Edessa — het huidige Şanlıurfa in Zuidoost-Turkije. Vanuit deze regio, die toen deel uitmaakte van het Romeinse Rijk en later het koninkrijk Osroene, verspreidde het Aramees zich tot een lingua franca4 in het gebied dat toen bestond uit verschillende provincies en koninkrijken in de Levant en Mesopotamië. Deze gebieden komen nu overeen met delen van Syrië, Libanon, Palestina, Irak en Zuidoost-Turkije. Dankzij deze brede verspreiding speelde het Aramees een cruciale rol in de verbreiding van het christendom.
Het behoud en de bevordering van het Aramees zijn onmisbaar voor het voortbestaan van de Syrisch-Orthodoxe identiteit en traditie. Van oorsprong werd de taal onderwezen binnen kerken en kloosters — een praktijk die tot op heden wordt voortgezet. In Oldenzaal leeft deze levende erfenis voort binnen de kerkschool (Aramees: Madrashto) van Sint Simon d’Zeyte.
De kerkschool streeft naar kwalitatief hoogstaand onderwijs en stimuleert leerlingen om zich te verdiepen in zowel de geschiedenis van de Syrisch-Orthodoxe gemeenschap als in de Aramese taal. Waar nodig wordt extra begeleiding geboden, met als doel jonge Syrisch-Orthodoxen toe te rusten met kennis en vaardigheden die hen in staat stellen volwaardig deel te nemen aan het religieuze en sociale leven van de gemeenschap in Oldenzaal.
Tegelijkertijd speelt het onderwijs in het Aramees een sleutelrol in het behoud van de eigen identiteit binnen de Nederlandse samenleving. Het bevordert de verbondenheid met de wereldwijde Syrisch-Orthodoxe gemeenschap en draagt bij aan het voortzetten van de culturele en religieuze tradities. Het lesprogramma is gebaseerd op de Aramese Bijbel en traditie, en behandelt verschillende onderwerpen: van taalonderwijs (zowel modern als klassiek) tot het doorgeven van traditionele waarden en kennis over de Aramese cultuur en geschiedenis.
Op deze wijze draagt de kerkschool actief bij aan het levend houden van een eeuwenoud erfgoed, en blijft de Aramese taal een bron van geloof, cultuur en identiteit voor toekomstige generaties.
Voetnoot
4Lingua franca: Een taal die wordt gebruikt als gemeenschappelijk communicatiemiddel tussen mensen met verschillende moedertalen.
Apostolische oorsprong in Antiochië
De Syrisch-Orthodoxe Kerk vindt haar oorsprong in de vroege christelijke gemeenschap van Antiochië, een stad die al in de eerste eeuw na Christus een centrale rol speelde in de verspreiding van het evangelie buiten Palestina. Rond het jaar 37 na Christus werd in Antiochië één van de eerste christelijke gemeenten gesticht. Volgens de Handelingen van de Apostelen werden de volgelingen van Christus daar voor het eerst “christenen” genoemd (Hand. 11:26)1.
Apostolisch fundament en opvolging
De apostelen Petrus, Paulus en Barnabas worden traditioneel gezien als de stichters van deze vroege kerk. In het jaar 37 na Christus werd de apostel Petrus officieel erkend als de eerste aartsbisschop en patriarch van Antiochië. Daarmee legde hij de grondslag voor een ononderbroken apostolische opvolging binnen onze Kerk.
Het patriarchaat van Antiochië vandaag
De huidige patriarch, Zijne Heiligheid Mor Ignatius Aphrem II, is de 123e opvolger van de heilige apostel Petrus op de apostolische stoel van Antiochië. Onder zijn geestelijk leiderschap blijft onze Kerk trouw aan het geloof, de liturgie en de tradities die ons sinds het begin van het christendom zijn toevertrouwd.
Standvastigheid door beproeving en vervolging
De Syrisch-Orthodoxe kerk geniet groot aanzien binnen de wereldwijde christelijke traditie. Dat is mede te danken aan haar rijke liturgische en muzikale erfgoed, evenals haar blijvende bijdragen aan de theologie en missionaire verkondiging. Door de eeuwen heen heeft de kerk talrijke beproevingen doorstaan: van vervolgingen tot gedwongen verhuizingen van de patriarchale zetel2, vaak als gevolg van politieke en maatschappelijke onrust. Het voortbestaan van de kerk wordt door velen beschouwd als een getuigenis van goddelijke voorzienigheid en geestelijke veerkracht.
Het Aramees: levende taal van Christus
Een bijzonder kenmerk van de Syrisch-Orthodoxe traditie is het gebruik van het Aramees als liturgische taal, een zustertaal van de taal die Jezus Christus zelf sprak en waarin Hij Zijn boodschap verkondigde. 5 Deze taal werd niet alleen gebruikt door Jezus en Zijn apostelen, maar fungeerde destijds ook als de omgangstaal onder de Joden. De ontdekking van de Dode Zeerollen3 in 1947 bevestigt het wijdverbreide gebruik van het Aramees in die periode. Door deze heilige taal in de liturgie te behouden, onderstreept de kerk haar diepe historische én spirituele verbondenheid met de oorsprong van het christelijk geloof.
Een levend geestelijk erfgoed
In de loop der eeuwen heeft de Syrisch-Orthodoxe kerk een rijk geestelijk erfgoed opgebouwd, dat tot op de dag van vandaag levend wordt gehouden. Haar geschiedenis getuigt van standvastigheid, toewijding en een geloof dat generaties overstijgt — en nog steeds wereldwijd gelovigen blijft inspireren.
Voetnoot
1Hand. 11:26: Verwijzing naar het Bijbelboek Handelingen; in dit vers staat dat de volgelingen van Jezus in Antiochië voor het eerst “christenen” werden genoemd.
2Patriarchale zetel: De patriarchale zetel binnen de Syrisch-orthodoxe Kerk verwijst naar het ambt en de residentie van de patriarch van Antiochië en het gehele Oosten, het hoogste geestelijk gezag binnen deze kerk. De zetel is normaal gesproken gevestigd in Damascus (Syrië), maar is vanwege de onstabiele situatie tijdelijk overgebracht naar Beiroet (Libanon).
3De Dode Zeerollen: De Dode Zeerollen zijn oude Joodse handschriften ontdekt bij Qumran (vanaf 1947), veelal geschreven in het Aramees — de heilige taal van onze Heer Jezus Christus. Ze bevestigen het wijdverbreide gebruik van het Aramees in de tijd van het evangelie en onderstrepen zo de authenticiteit van onze liturgische traditie.
5 Het Aramees dat vandaag binnen de Syrisch-Orthodoxe Kerk wordt gebruikt (het Klassiek Syrisch of Suryoyo) is geen identieke vorm van het Aramees dat Jezus Christus sprak, maar staat er wel rechtstreeks mee in verband. Jezus sprak een Galilees-Palestijns Aramees, een westelijk dialect dat in de eerste eeuw in Palestina werd gebruikt. Het Syrisch-Aramees behoort tot de oostelijke Aramese dialecten en ontwikkelde zich vooral in Mesopotamië. Beide varianten delen echter dezelfde taalkundige wortels, grammaticale structuren en woordenschat. Het liturgisch Aramees van de Syrisch-Orthodoxe Kerk kan daarom worden beschouwd als een levende voortzetting van dezelfde Aramese taalfamilie waarin Christus sprak, zij het in een later en liturgisch gestandaardiseerde vorm.
De bakermat van de Syrisch-Orthodoxe cultuur
De wortels van de Aramese taal (Aramees: Suryoyo) en de Syrisch-Orthodoxe cultuur liggen in Mesopotamië – het vruchtbare gebied tussen de rivieren de Eufraat en de Tigris. Deze streek staat bekend als de bakermat5 van de beschaving: de plaats waar vroege vormen van landbouw, handel, schrift en religie tot ontwikkeling kwamen. Al vanaf de 11e eeuw voor Christus vestigden zich hier Aramese gemeenschappen, waaronder de voorouders van de huidige Syrisch-Orthodoxen. Zij speelden eeuwenlang een vooraanstaande rol in de politieke en culturele ontwikkeling van het oude Nabije Oosten.
Het Aramees groeide in de loop der tijd uit tot een lingua franca – een gemeenschappelijke taal die werd gebruikt tussen mensen met verschillende moedertalen. In Mesopotamië en de omliggende regio’s werd het Aramees de voertaal in handel, bestuur en religie. Tegelijkertijd ontwikkelde het zich tot een krachtig instrument voor de verspreiding van het christelijk geloof.
De eerste christelijke gemeenschappen in Antiochië en Edessa – beide onlosmakelijk verbonden met de oorsprong van de Syrisch-Orthodoxe Kerk – gebruikten het Aramees als liturgische taal6. Die traditie leeft tot op de dag van vandaag voort: binnen de Syrisch-Orthodoxe kerkdienst wordt nog steeds gebeden, gezongen en gelezen in een zustertaal van de taal die Jezus zelf sprak.
Voetnoot
5Bakermat: Verwijst naar de oorsprong of geboorteplaats van iets. In historische zin duidt het op een plek waar een bepaalde cultuur, traditie of ontwikkeling haar begin vond.
6Liturgische taal: Een taal die binnen een religieuze traditie wordt gebruikt voor gebed, erediensten en heilige handelingen.
De heiligen van de Syrisch-Orthodoxe Kerk
De Syrisch-Orthodoxe Kerk kent een rijke traditie van heiligen. Veel van hen worden ook in andere christelijke kerken vereerd, maar de Kerk heeft daarnaast eigen heiligen die vooral binnen haar eigen traditie een bijzondere plaats innemen.
In tegenstelling tot sommige andere kerken kent de Syrisch-Orthodoxe Kerk geen formele procedure voor heiligverklaring. De verering van een heilige ontstond meestal geleidelijk, beginnend met een eervolle vermelding in de plaatselijke liturgie. In de loop van de tijd kon deze verering zich uitbreiden naar andere kerken en regio’s.
Al vroeg werden er levensbeschchrijvingen (Levens) geschreven van heilige mannen en vrouwen, vaak met het oog op liturgisch gebruik en geestelijke opbouw. Voor de komst van gedrukte kalenders hanteerden bisdommen en kerken hun eigen heiligenkalenders, wat leidde tot een grote variatie in overlevering en herdenkingsdagen.
Op deze website worden de verhalen van een aantal kerkvaders en heiligen gedeeld ter kennismaking en verdieping. Het verhaal van de volgende kerkvaders wordt in dit kopje nader toegelicht: Sint Jakob van Sarugh, Johannes de Doper, Sint Augin en Sint Gabriël. In de databank is daarnaast de volledige lijst van heiligen opgenomen, inclusief minder bekende namen die lokaal of historisch van grote betekenis zijn.
Tegenwoordig bevatten liturgische kalenders een vaste kern van algemeen vereerde heiligen, die lokaal kan worden aangevuld met heiligen die voor een bepaalde gemeenschap een bijzondere betekenis hebben.
Architectuur als geloofsbelijdenis
Vanuit theologisch perspectief zegt de bouwstijl van de Syrisch-Orthodoxe kerk in Oldenzaal veel over de manier waarop de Syrisch-Orthodoxe traditie haar geloof belichaamt in architectuur. Hoewel het kerkgebouw modern is en duidelijk geworteld in een West-Europese context, draagt het tegelijk de diepe symboliek van het eeuwenoude Oriëntaals-Orthodoxe christendom in zich. De architectuur vormt zo een tastbare geloofsbelijdenis: ingetogen van binnen en buiten, maar rijk aan betekenis.
Hemelgerichtheid: de verticale lijn van de toren
Een eerste theologisch kernmotief is de verticale lijn van de toren met kruis. Deze richt de blik van de aarde omhoog naar de hemel en sluit aan bij een klassiek orthodox beeld: de kerk als plaats waar hemel en aarde elkaar raken. Theologisch verwijst dit naar twee fundamentele bewegingen van het christelijk geloof. Enerzijds de incarnatie, waarin God neerdaalt en mens wordt. Anderzijds de theosis, waarin de mens door Christus wordt opgeheven en deel krijgt aan het goddelijke leven.
Hoewel de toren in vorm eenvoudig is, blijft de boodschap helder en krachtig: de kerk is geen louter functioneel gebouw, maar een ruimte die de mens oriënteert op God.
De voorgevel als poort tot het heilige
De symmetrische voorgevel met haar centrale houten deuren benadrukt het klassieke Syrisch-Orthodoxe idee van de kerk als het huis van God (Aramees: Beth Aloho). De entree is geen neutrale doorgang, maar een theologisch geladen overgang: de drempel markeert de beweging van het profane naar het heilige.
De ronde boog boven de ingang versterkt dit symbolisch. In de Oriëntaals-christelijke traditie staat de boogvorm voor eeuwigheid, voltooiing en het verbond. Zij herinnert aan Gods blijvende trouw en nodigt de gelovige uit om bewust en eerbiedig het heilige binnen te treden.
Baksteen als teken van incarnatie en nederigheid
Opvallend is het gebruik van typisch Nederlandse baksteen. In vergelijking met rijk gedecoreerde kerken in het Midden-Oosten oogt het gebouw sober en ingetogen. Juist deze eenvoud sluit echter nauw aan bij de Syrisch-Orthodoxe spiritualiteit.
Theologisch weerspiegelt dit de incarnatie: Christus, waarlijk God, die mens wordt in nederigheid en nabijheid. Het geloof wortelt zich in de cultuur waarin het wordt beleefd. De kerk in Oldenzaal is daarmee niet alleen een plaats van eredienst, maar ook een incarnatie van het oosterse geloof op westerse bodem.
Driedeling en liturgische weg
Hoewel modern uitgevoerd, suggereert de driedelige opzet van de gevel (links, midden en rechts) een diepere symboliek. Zij verwijst allereerst naar de Drie-eenheid: Vader, Zoon en Heilige Geest. Daarnaast echoot zij de traditionele indeling van Syrisch-Orthodoxe kerken, waarin verschillende ruimten elk een eigen liturgische betekenis hebben.
Deze structuur weerspiegelt de weg van de liturgie zelf: van de kerk als aarde en gemeenschap, via de heilige ruimte (Aramees: madbho) die de hemel en de engelen symboliseert, tot het qdushqushin, de plaats van Gods troon. De architectuur nodigt zo uit tot een stapsgewijze binnentreding in het mysterie van God.
Eenvoud buiten, hemelse rijkdom binnen
Kenmerkend voor de Syrisch-Orthodoxe traditie is de spanning tussen uiterlijke eenvoud en innerlijke rijkdom. Veel kerken zijn van buiten sober, maar dragen binnen een diepe theologische gelaagdheid. Ook hier geldt: de ware glorie openbaart zich pas wanneer men binnengaat.
Binnen staat het heilige altaar centraal, afgeschermd door het gordijn dat het heiligdom markeert. Kruisiconen zijn aanwezig, maar zonder afbeeldingen van Christus aan het kruis. Beelden zijn afwezig. De liturgie klinkt in het Aramees, de taal van Christus zelf. De eenvoud van de buitenkant weerspiegelt zo een fundamentele geestelijke waarheid: niet uiterlijke pracht, maar innerlijke vernieuwing staat centraal.
